Polish Audio Request

A TU JEST WARSZAWA
(Fragment)
... Dnia piętnastego maja roku tysiąc dziewięćset czterdzieste­go piątego Inspektor znalazł się w Warszawie. Powiedzeniu „zna­lazł się w Warszawie” można by zarzucić odrobinę przesady.
... To, co widział z okien wagonu, nie było chyba Warszawą; przypominało... nie, właściwie nic nie przypominało. Płaskie, okopcone ściany, lekko wystrzępione u góry, i czarne dziury okien. Gdzieniegdzie cudem ocalała od ognia, bezużyteczna rama okienna podkreślała pustkę...
Inspektor wyszedł z wagonu. Tłum ludziszedł w stronę mia­sta. Drogą w niczym nie przypominała ulicy — tylko szlak, przypadkowo przetarty przez pagórkowaty teren. Jego splatające się z wielu ścieżek, przetykane kałużami pasmo prowadziło w kierunku ściany wypalonych domów...
Wbrew przewidywaniom tłum nie robił wrażenia „opłakują­cego- gruzy ukochanej stolicy”. Wprost przeciwnie, był ruchli­wy, gwarny i — o dziwo! — całkiem wesoły.
Przekupki, sławne warszawskie przekupki, trwały na posterun­ku. Ich pyskata indywidualność wypełniała w sposób zdecydo­wany całą przestrzeń placu. Reszta służyła jako tło. Ale tło nie pozbawione swoistego kolorytu i siły wyrazu. Stroje były, mó­wiąc najskromnie, przypadkowe. Noszono je ze swobodą i fantazją. Poza tym każdy prawie przechodzień dźwigał tobołek, walizę albo inny co dziwniejszy przedmiot. Obywatel w pasia­ stych pidżamowych spodniach i słomkowym kapeluszu parado­
wał dzierżąc pod każdą pachą wałek od kanapy. Dwie panienki w nieprzemakalnych płaszczach niosły stolik obrócony do góry nogami, między którymi zwalona była piramida wszelkiego ro­dzaju gratów...
Zagospodarowują się — pomyślał Inspektor.
Szedł Grójecką i skręcił w Mochnackiego. Zupełna pustka i pogorzelisko. Ludzie nie mieli tu czego szukać...
Dzikie wino zieleniło się wspaniale na okopconych ścianach. W ogródkach kwiaty i krzewy, zostawione sobie samym, rozple­niły się w bezczelny sposób. Bujność roślinności podkreślała jeszcze bardziej pustkę tych miejsc...
Zbliżał się do Marszałkowskiej. Na Hożej z przyjemnością obejrzał nie zniszczony dom. Wprawdzie gdyby mu w czasach przedwojennych pokazano taką budę, skrzywiłby się z obrzydze­niem. Poczciwe domisko sterczało jakby zawstydzone tym, że nie spaliło się jak jego najbliżsi sąsiedzi. Poobijane też było niezgorzej. Ściany ospowate od gęstych śladów pocisków. Szyby częściowo wstawione, reszta okien pozatykana prowizorycznie.
Ale stał na swoim miejscu, a z kominów szedł dym równiutki­ mi słupami.
Na Marszałkowskiej ruch był ogromny. Gdzieniegdzie w podłatanych parterach widać już było sklepy. Czym tu handlują — zastanawiał się przybysz — i kto to kupuje, i za co? Handlowa­ no właściwie wszystkim. Sklepy spożywcze, galanteryjne, an­
tykwariaty... Parę lotnych księgarni na wózkach...
Zbaczał co chwila, porwany pasją zobaczenia wszystkiego od razu. To było jego miasto — beznadziejnie chore i wynędzniałe, niektórzy twierdzili nawet, że martwe. Martwe nie było na pew­no. Co do tego był spokojny. Cóż... można nawet wszystkie bu­dynki zburzyć, nawet miejsca po nich zaorać... Miasto tworzą ludzie, a ci powrócą na pewno. I wtedy — Inspektor mówił to sobie z naiwną dumą — wtedy przydamy się my, architekci. Potrafimy przecież odtworzyć wszystko to, co było cenne, to, co zrosło się z nazwą Warszawa w nierozłączną całość. Toteż mi­mo całej przeraźliwości oglądanych widoków czuł się podniesio­ny na duchu. Nie było tak źle, jak mówiono. Miasto jest zbu­rzone, ale żyje, i to żyje dosyć intensywnie.